Home Arbeidsmarktinformatie
Arbeidsmarktinformatie

Vaak spijt na opleiding

Ga naar werk.nl voor werkzoekenden | werkgevers
  Print 

Vaak spijt na opleiding met slechte arbeidsmarktpositie

1 op de 5 schoolverlaters heeft spijt van zijn studiekeuze. Dit blijkt uit onderzoek van Elsevier en SEO Economisch Onderzoek Studie en werk 2015. Na het afstuderen zouden ze liever een andere opleiding hebben gekozen of hebben ze spijt.

Slechte arbeidsmarktpositie

Dit is zeker het geval wanneer hun arbeidsmarktsituatie tegenvalt. Schoolverlaters die geen werk vinden of moeten uitwijken naar een baan onder hun niveau of een lager salaris ontvangen, hebben veel vaker spijt van hun studiekeuze. Studiekeuzebegeleiding en voorlichting over de arbeidsmarkt is daarom belangrijk voor een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt.

Studiekeuze, een onzekere en risicovolle keuze

Spijt is een nadelig gevolg van besluitvorming in onzekerheid, waar de gevolgen pas grotendeels zichtbaar worden nadat de keuze is gemaakt. Dit gevoel is er zelfs als jezelf niets te verwijten valt en de keuze gebaseerd was op een destijds juiste inschatting (Bell, 1982). Uit onderzoek van Roese en Summerville (2005) is gebleken dat mensen het meest spijt hebben in hun leven van keuzes over onderwijs en carrière. Het kiezen van een studie is volgens de Spaanse econoom Mora een onzekere en risicovolle keuze, omdat men een keuze maakt op basis van gebrekkige kennis van de gevolgen (Mora, 2010). Afgestudeerden weten vooraf niet of nauwelijks hoe de overgang naar de arbeidsmarkt zal zijn. Door betere informatie en voorlichting zou deze onzekerheid kunnen worden verminderd. Hierdoor verloopt de overgang naar de arbeidsmarkt soepeler. Door voorlichting kunnen studiekiezers anticiperen op de kansen en mogelijkheden van de studie, waardoor een aantal misschien tot andere keuzes komt.

Spijt sterk beïnvloed door arbeidsmarkt

Als mensen spijt hebben van hun studiekeuze, hangt dit sterk samen met de situatie op de arbeidsmarkt na afloop van de studie. Dit blijkt uit een analyse van UWV op basis van cijfers van ‘Studie en Werk 2015’. In dit onderzoek is anderhalf jaar na hun studie een aantal vragen voorgelegd aan afgestudeerden van het hbo en het wo. Bij studierichtingen waar veel afgestudeerden nog werkzoekend zijn, is het percentage mensen met spijt veel hoger. Zo heeft 46% van de schoolverlaters van de hbo-opleiding Communicatie spijt van de opleiding. Over het algemeen geldt: hoe hoger het percentage werkzoekenden, des te hoger het percentage afgestudeerden met spijt. Ook bij het maandsalaris van afgestudeerden is er een significant verband. Bij studies waarna je veel verdient, hebben veel minder afgestudeerden spijt. Bijvoorbeeld na afloop van de studie wo Informatica is het salaris hoog en heeft slechts 4% spijt.

Volgens de Spaanse econoom Mora (2010) is overkwalificatie nauw verwant aan spijt. Dit wordt bevestigd in onze analyses. Er is een duidelijk verband aantoonbaar bij zowel een objectieve meting van overkwalificatie als bij een subjectieve meting. Bij een objectieve meting wordt het niveau van de studie vergeleken met het niveau van de gevonden baan. Bij een subjectieve meting wordt gevraagd naar hun mening. Het verband tussen overkwalificatie en spijt geldt zowel voor studierichtingen van het hbo als het wo (zie onderstaande afbeelding).

Onderstaande afbeelding laat de samenhang zien tussen het percentage overgekwalificeerde afgestudeerden en het percentage spijtoptanten voor alle wo- en hbo-studierichtingen in 2015 (bron: Elsevier/SEO, bewerkt door UWV ). 

Samenhang tussen het percentage overgekwalificeerde afgestudeerden en het percentage spijtoptanten voor alle WO- en HBO-studierichtingen
   in 2015 (bron: Elsevier/SEO, bewerkt door UWV ). 

Betere voorlichting leidt tot minder spijt en lagere kosten

De afgelopen decennia zijn steeds meer mensen hoog opgeleid. Er zijn echter grote verschillen tussen studierichtingen wat betreft hun arbeidsmarktpositie. Dit kan deels liggen aan gebrekkige voorlichting aan studiekiezers over wat hen later te wachten staat op de arbeidsmarkt. In de Aanpak Jeugdwerkloosheid van het Ministerie van Sociale Zekerheid en Werkgelegenheid (SZW) van 30 november 2015 worden verschillende onderzoeken aangehaald waaruit blijkt dat veel schoolverlaters ontevreden zijn over de voorlichting die ze kregen.

Uit onze analyses blijkt dat de arbeidsmarktpositie van een opleiding een goede voorspeller is van spijt van de opleidingskeuze. Dit hoeft echter niet voor elke studiekiezer afzonderlijk te gelden, want sommige studiekiezers calculeren de slechtere arbeidsmarktperspectieven in en hebben later geen spijt. Over het algemeen leidt het kiezen van een studie met betere arbeidsmarktperspectieven echter tot een vermindering van spijt. Bovendien zullen meer arbeidsmarktgerichte studiekeuzes leiden tot een vermindering van kosten voor de maatschappij en voor werkgevers. Er zal minder werkloosheid ontstaan en kwetsbare groepen zullen minder vaak worden verdrongen door hoog opgeleide schoolverlaters die in hun eigen richting niet aan het werk komen. Ook werkgevers zullen profiteren van meer arbeidsmarktgerichte studiekeuzes. Het is dus van groot belang dat er betere arbeidsmarktvoorlichting komt. Dit is het belang van studiekiezers, werkgevers en de maatschappij.

Nieuwe publicatie

Arbeidsmarktregio